Gallé, Daum en Loetz: zo herkent u een originele art-nouveauvaas van glas

Tussen 1890 en 1930 beleefde het kunstglas een van zijn beste periodes. In Nancy maakten Émile Gallé en de gebroeders Daum van de vaas een kunstobject. In Bohemen vulden Loetz en zijn buren Europa met iriserend glas. En in de jaren twintig brachten Schneider en andere Franse huizen kleur in de art deco. Dat succes heeft een prijs: weinig namen zijn zo vaak gekopieerd. Dit zijn de aandachtspunten om met een kritische blik naar een vaas te kijken.

Gallé: cameoglas en een geïntegreerde signatuur

Émile Gallé (1846-1904) werkte in Nancy en was een van de centrale figuren van de School van Nancy. Zijn bekendste techniek is cameoglas: meerdere lagen gekleurd glas over elkaar heen, waarin het decor – bijna altijd bloemen, landschappen of insecten – ontstaat door delen van de lagen met zuur weg te etsen en, bij de fijnste stukken, met het slijpwiel te bewerken. Wie er met een vinger overheen gaat, voelt het reliëf van elke laag.

Na zijn dood in 1904 bleef het atelier produceren tot 1936. Een tijdlang droegen de stukken als teken van rouw een klein sterretje naast de signatuur. De meeste Gallé-vazen die op de markt komen, stammen uit die geëtste serieproductie; het zijn echte en gewaardeerde stukken, al minder dan de unieke werken uit de tijd van de oprichter.

• De signatuur maakt deel uit van het decor: bij echt cameoglas staat de signatuur in reliëf, gemaakt met dezelfde lagen en hetzelfde zuur als de voorstelling. Een met een diamantpunt gegraveerde signatuur op een willekeurig decor is reden tot argwaan.
• Moderne reproducties: sinds de jaren negentig worden in Roemenië vazen in de stijl van Gallé gemaakt, gesigneerd ‘Gallé’ en vaak met het woord ‘Tip’ naast de signatuur, dat soms wordt verwijderd om ze als antiek te verkopen. Het reliëf is vlakker, het etswerk gelijkmatiger en de kleuren schreeuweriger.
• Wanddikte en gewicht: stukken uit de periode hebben dikke wanden en zijn zwaar. Veel kopieën zijn lichter.

Daum: het Lotharingse kruis

De glasfabriek Daum, eveneens in Nancy, ontwikkelde vanaf de jaren 1890 een eigen artistieke productie onder leiding van de broers Auguste en Antonin Daum. Er werd gewerkt met geëtst cameoglas, emails en kleurinsluitingen in de glasmassa. De meest voorkomende signatuur is ‘Daum Nancy’ met het Lotharingse kruis. Het bedrijf bestaat nog steeds, dus antieke stukken moeten worden onderscheiden van moderne, die anders gesigneerd zijn en vaak van pâte de cristal of helder kristal in hedendaagse vormen zijn.

Loetz en het Boheemse iriserende glas

De glasfabriek Loetz, in Klostermühle (Bohemen, nu Tsjechië), verwierf rond 1900 internationale faam met haar iriserende glas met schitterende metaalachtige reflecties. De meeste stukken zijn niet gesigneerd. Sommige, vooral die voor de export, dragen de gravure ‘Loetz Austria’. Daarom berust de toeschrijving op vorm, kleur en type decor, in vergelijking met de catalogi en gedocumenteerde ontwerpen van de fabriek.

Andere Boheemse glasfabrieken uit dezelfde tijd, zoals Pallme-König, Kralik of Rindskopf, maakten vergelijkbaar iriserend glas, eveneens vrijwel altijd ongesigneerd. Daarom ziet u vaak voorzichtige omschrijvingen als ‘Loetz of Kralik’: een eerlijke manier om een stuk te beschrijven waarvan de fabriek niet met zekerheid vast te stellen is. Wees op uw hoede voor een Loetz-signatuur op glas dat er nieuw uitziet, en voor een irisatie die op een oppervlaktelaag lijkt: bij glas uit de periode maakt de irisatie deel uit van het glas zelf en gaat ze er bij wrijven niet af.

Schneider en art-decoglas

De Cristallerie Schneider, bij Parijs, maakte in de jaren twintig vazen in intense kleuren met geëtste decors of heet aangebrachte applicaties. De commerciële series werden gesigneerd met ‘Le Verre Français’ en ‘Charder’, een samentrekking van Charles Schneider. Uit dezelfde periode stammen de stukken van Degué of uit de ateliers van Muller Frères in Lunéville. Twee voorbeelden uit de catalogus: een vaas gesigneerd Le Verre Français en een andere gesigneerd Charder.

Wat de voet vertelt

Draai de vaas om. De voet vertelt veel:

• Het pontilmerk: bij geblazen glas laat de staaf waaraan het stuk werd vastgehouden een litteken op de voet achter, vaak weggeslepen. De aanwezigheid ervan wijst op mondgeblazen glas, al hebben ook veel moderne handgemaakte stukken er een.
• De slijtage: een eeuw gebruik laat fijne krasjes in alle richtingen achter, geconcentreerd op de ring die de tafel raakt. Evenwijdige, gelijkmatige krassen, als van schuurpapier, wijzen meestal op kunstmatige veroudering.
• Etiketten en nummers: sommige stukken hebben nog winkeletiketten of modelnummers. Die helpen bij de documentatie, maar kunnen worden toegevoegd en zijn dus nooit voldoende bewijs.

Veelvoorkomende restauraties

Controleer de rand met uw vingertop: een rand die lager is dan normaal of licht asymmetrisch kan erop wijzen dat hij is bijgeslepen om een schilfer te verwijderen. Let ook op boorgaten in de voet, want veel vazen zijn tot lamp omgebouwd. Dat zijn geen verborgen gebreken als de verkoper ze vermeldt, maar ze hebben wel invloed op de prijs. Een voorbeeld van transparantie: de beschrijving van deze vaas van Bakalowits vermeldt dat hij gerestaureerd is.

Snelle checklist voor u koopt

1. Vraag om close-upfoto’s van de signatuur bij strijklicht.
2. Controleer of de signatuur deel uitmaakt van het decor of met de techniek uit de periode is gemaakt.
3. Vraag om een foto van de voet: pontil en slijtage.
4. Vraag naar hoogte en gewicht, en vergelijk die met gedocumenteerde modellen.
5. Controleer de rand, boorgaten en vermelde restauraties.
6. Wees op uw hoede bij zeer lage prijzen voor zeer bekende namen.

Veelgestelde vragen

Kan een ongesigneerde Loetz-vaas echt zijn?

Ja, dat is zelfs het meest gebruikelijk. De meeste Loetz-stukken werden niet gesigneerd. De toeschrijving gebeurt op basis van vorm, kleur en decor.

Wat betekent een sterretje naast de Gallé-signatuur?

Het wordt in verband gebracht met stukken die kort na de dood van Émile Gallé in 1904 zijn gemaakt. Het doet niets af aan de echtheid: het zijn stukken uit hetzelfde atelier.

Hoe maakt u een antieke glazen vaas schoon?

Met de hand, met lauw water en neutrale zeep, en afdrogen met een zachte doek. Nooit in de vaatwasser en niet blootstellen aan plotselinge temperatuurwisselingen. Bij stukken met een metalen montuur maakt u het glas schoon zonder het montuur nat te maken.