Thonet-stoel: zo onderscheidt u een origineel van een reproductie

De Thonet-stoel is waarschijnlijk het meest geproduceerde meubel uit de geschiedenis: van model nr. 14 alleen al zijn sinds 1859 meer dan 50 miljoen exemplaren verkocht. Juist die alomtegenwoordigheid maakt hem voor kopers tot een mijnenveld, want reproducties – sommige uitstekend, veel middelmatig – zijn veel talrijker dan de originelen in omloop. Wie een originele Thonet wil herkennen, moet de fabrieksmerken kennen, de ontwikkeling van het bedrijf begrijpen en vooral het hout kunnen lezen.

Korte geschiedenis van de originele Thonet-stoel

Michael Thonet (1796-1871), een Duitse meubelmaker die zich in Wenen had gevestigd, liet in 1856 het procedé patenteren om massief beukenhout met stoom te buigen, een technische vooruitgang die de meubelindustrie veranderde. Zijn bedrijf, Gebrüder Thonet, opende fabrieken in Moravië (het huidige Tsjechië), vooral in Koritschan (Koryčany) en Bystřice pod Hostýnem, waar beuken volop groeiden en arbeid goedkoop was. Rond 1900 produceerde het bedrijf 4.000 stuks per dag.

Na de Tweede Wereldoorlog werden de Tsjechische fabrieken genationaliseerd en sinds 1953 heten ze TON (Továrna Ohýbaného Nábytku), terwijl het merk Thonet in Duitsland (Frankenberg) doorging. Beide bedrijven bestaan nog steeds, wat het herkennen lastiger maakt: een TON-stoel uit de jaren vijftig is een legitiem stuk uit dezelfde fabriek als de originele Thonets, maar strikt genomen geen „Thonet”.

Merktekens en stempels die de echtheid bevestigen

Originele Thonet-stoelen kunnen, afhankelijk van de productietijd, verschillende soorten merktekens dragen:

• Papieren etiket (ca. 1860-1900): de oudste stoelen hebben onder de zitting een opgeplakt papieren etiket met het embleem van het bedrijf, de tekst „Gebrüder Thonet Wien” en soms het modelnummer. Die etiketten zijn zelden gaaf bewaard.
• Brandmerk (ca. 1880-1920): het woord „THONET” heet in het hout gebrand, meestal onder de zitting of aan de binnenkant van de zitring. Dit is het betrouwbaarste merkteken.
• Ovaal stempel met ster (ca. 1920-1940): een gedrukt stempel met de naam Thonet in een ovaal, soms met een vijfpuntige ster.
• Metalen plaatje (verschillende perioden): kleine messing of aluminium plaatjes die op het frame zijn geschroefd.
• TON-merk (na 1953): stoelen uit de voormalige Tsjechische fabrieken dragen het merk TON, niet Thonet.

De waardevolste modellen

• Nr. 14 (nu model 214): dé Thonet-stoel. Ontworpen in 1859 en opgebouwd uit slechts zes gebogen houten delen, tien schroeven en twee moeren. Negentiende-eeuwse exemplaren met origineel etiket brengen 800-2.000 euro op, twintigste-eeuwse 200-600 euro.
• Nr. 18: een variant van nr. 14 met een hogere rugleuning en een extra sierboog. Iets zeldzamer en gewilder: 300-800 euro voor twintigste-eeuwse exemplaren.
• Schommelstoel nr. 1 (model 7014): de iconische schommelstoel met doorlopende beukenhouten bogen. Negentiende-eeuwse exemplaren 1.500-4.000 euro, twintigste-eeuwse 400-1.200 euro.
• B9 (nr. 209): de gebogen houten armstoel die Le Corbusier koos voor zijn interieurs en zijn paviljoen van 1925, en die daarom vaak de „Le Corbusier-stoel” wordt genoemd. Oude, gemerkte exemplaren zijn zeer gezocht. Niet te verwarren met de stalen buismeubels van Le Corbusier, Charlotte Perriand en Pierre Jeanneret die Thonet rond 1930 maakte, designstukken met een eigen markt.
• Armstoel nr. 6009: een fauteuil met rieten zitting. Exemplaren van vóór 1920 zijn zeer gewild: 600-1.500 euro.

Waaraan u een reproductie herkent

Reproducties van Thonet-stoelen zijn er volop sinds het oorspronkelijke patent eind negentiende eeuw verliep. Ook fabrikanten in andere landen, waaronder Spanje, maakten hun eigen versies. Deze kenmerken verraden een reproductie:

• Het hout: originele Thonets zijn van Europees beukenhout (Fagus sylvatica), in één stuk met stoom gebogen. Reproducties gebruiken vaak gelamineerd hout (verlijmde lagen), dat u herkent aan de randen en op de plaatsen met de sterkste buiging.
• De verbindingen: bij een originele Thonet lopen de bogen door en zijn ze organisch. Bij kopieën zijn de verbindingen duidelijker, met kleine trapjes of onderbrekingen in de nerf.
• De zitting: originele zittingen zijn van handgevlochten riet of geperst multiplex met reliëf. Kunststof riet of opgeplakte stof wijzen op latere productie of een reproductie.
• Het gewicht: een originele nr. 14 weegt ongeveer 3 kg. Reproducties in zwaardere houtsoorten of gelamineerd hout zijn meestal merkbaar zwaarder.
• De schroeven: negentiende-eeuwse schroeven zijn gesmeed, met een bolle kop en een enkele gleuf. Kruiskopschroeven (Phillips) verschijnen pas in de jaren dertig.

De Thonet-markt nu

De belangstelling voor Thonet-stoelen is al tientallen jaren stabiel, gedragen door interieurontwerpers die hun veelzijdigheid waarderen: een nr. 14 past even goed in een landelijke eetkamer als in een minimalistische loft. De prijzen zijn gematigd gestegen, met zo’n 3 tot 5 % per jaar voor negentiende-eeuwse stukken in goede staat. Ontwerpen van bekende ontwerpers (Le Corbusier, Breuer, Hoffmann) gedragen zich als gesigneerd design en hun prijzen volgen een andere logica, dichter bij de kunstmarkt.

Le Corbusier noemde stoel nr. 14 „het elegantste en meest aristocratische product van de industriële fabricage”. Bijna twee eeuwen later valt het moeilijk hem tegen te spreken.