Kirchner – Vrouwen aan tafel, profiel naar links

Ernst Ludwig Kirchner (1880 Aschaffenburg – 1938 Frauenkirch)

ZITTENDE VROUWEN AAN TAFEL, PROFIEL NAAR LINKS (TWEE VROUWEN AAN TAFEL)

Uitgevoerd rond 1908

Pen en inkt op papier, 21 x 17,5 cm

Herkomst:

Galerie Theo Hill, Keulen;

Galerie Aenne Abels, Keulen;

Gunda Horbach, Düsseldorf (begin jaren '60)

Dit werk is gedocumenteerd in het Ernst Ludwig Kirchner Archief in Wichtrach/Bern. Archiefuittreksel gedateerd 25 oktober 2024

Op het eerste gezicht is het verrassend dat een kunstenaar wiens werk zijn impact voor een groot deel aan kleur ontleent, zich zo gepassioneerd aan zwart-wit tekeningen wijdde. Kirchner had dit echter nodig om zijn beeldstructuur en compositie te verhelderen en tot de kern van de voorstelling te komen. Tijdens zijn bezoeken aan straten, cafés, bars en cabarets noteerde hij zijn visuele indrukken in de vorm van spontane, snelle schetsen. Deze resulteerden niet altijd in een schilderij, maar leverden wel vele meesterlijke tekeningen op die als zelfstandige werken kunnen staan.

In 1905 richtte hij in Dresden de kunstenaarsgroep ‘Die Brücke’ op met zijn kunstenaarsvrienden Fritz Bleyl, Erich Heckel en Karl Schmidt-Rottluff. In 1908 begon zijn carrière langzaam van de grond te komen. Hij ontwikkelde zijn eigen kenmerkende tekenstijl: ‘Zittende vrouwen aan tafel, profiel naar links’ is een close-up, waarbij het motief beperkt is tot enkele elementen die het blad tot aan de randen vullen. De tekening mist ruimtelijkheid en plasticiteit van interne vormen en is grotendeels vrij van details. Gescheiden door sterke contouren staan positieve en negatieve vormen in een gebalanceerde spanning tegenover elkaar. Ondanks het kleine formaat oogt het werk groots door de abstractie en de beperking tot de essentie. Dit komt overeen met de tekenstijl van Kirchner uit de jaren 1908–1910. De tekeningen uit zijn Dresdner jaren missen de scherpe, harde en gefragmenteerde stijl van zijn Berlijnse stadsgezichten. De vormen zijn ronder, zachter en tonen nog de invloed van de Art Nouveau. Hij werd tevens geïnspireerd door werken van Edvard Munch, Henri Matisse, Vincent van Gogh, de neo-impressionisten en de fauvisten, die Kirchner vanaf 1904 op tentoonstellingen in München, Berlijn en Dresden zag.

De werken uit Kirchners Dresdner Brücke-periode tonen de geleidelijke opkomst van het expressionisme. ‘Zittende vrouwen aan tafel, profiel naar links’, dat met zijn directe en expressieve stijl een belangrijke stap in de ontwikkeling van de kunstenaar weerspiegelt, is een meesterwerk van de moderne kunst. Met een afmeting van slechts 21 x 17,5 cm combineert het alle elementen die het werk van Kirchner zo uitmuntend maken.